Terapia logopedyczna to nie tylko usprawnianie aparatu mowy, wywoływanie głosek itp. Poniżej, w dużym skrócie  co jeszcze i dlaczego wykonuje na niej Twoje dzieckoJ

1. ćwiczenia lewopółkulowe (sekwencje, szeregi, kategoryzacje, relacje)

Stymulowanie lewej półkuli przekłada się na rozwój i jakość mówienia. Dodatkowo ćwiczenia te uczą nabywania reguł, stosowania ich, odnajdywania stosunków między elementami, pozwalają lepiej rozumieć polecenia, ćwiczą koncentrację

2. ćwiczenie motoryki małej (np. przenoszenie palcami, zgniatanie-ciasto, masa solna, plastelina, masażyki, zabawy z pęsetą, zabawy paluszkowe, grafomotoryczne itp.)

Ośrodki odpowiedzialne za ruchy ręki znajdują się w bliskiej lokalizacji z ośrodkami zawiadującymi ruchami artykulacyjnymi

3. rozwijanie percepcji słuchowej
4. doskonalenie motoryki dużej (samodzielność, wspólne wykonywanie czynności domowych-ścieranie kurzu, zamiatanie podłogi, ćwiczenia z przekraczaniem linii środka, ćwiczenia emisyjne z ruchem- np. podskakuj i wymawiaj samogłoski, sekwencje ruchowe)

Ruchy całego ciała są powiązane z rozwojem mowy. Naprzemienne ruchy rąk i nóg stymulują obszary mózgu odpowiedzialne za mowę

ROZWÓJ MOWY DZIECKA

Mowa to niesamowicie ważna umiejętność dla każdego człowieka –  stanowi najbardziej efektywny  sposób komunikowania   się   z   innymi ludźmi.

Na co zwrócić uwagę? Kiedy się niepokoić? Jakie umiejętności w zakresie mowy powinien posiadać trzylatek, a jakie sześciolatek?

UMIEJĘTNOŚCI 2-3 LATKA

-pojawiają się pierwsze zdania,

-dziecko odpowiada na proste pytania, komunikuje potrzeby,

-po ukończeniu 3r.ż. powinno znać ok 1000 słów

UMIEJĘTNOŚCI 4 LATKA

-odpowiada posługując się zdaniami,

-prawidłowo wypowiada głoski s, z, c, dz (nie powinno już zmiękczać tych głosek),

-wzrasta ilość przymiotników,

UMIEJĘTNOŚCI 5 LATKA

-mowa powinna być zrozumiała dla otoczenia,

-zdarza się zamiana głoski R na L

-głoski sz, ż cz, dż,

UMIEJĘTNOŚCI 6 LATKA

-konstruuje poprawne gramtycznie wypowiedzi,

-prawidłowo wymawia wszystkie głoski,

Najczęstsze przyczyny zaburzeń wymowy:

• zbyt długie ssanie smoczka,
• ssanie kciuka,
• przerośnięty III migdał,
• dłużej utrzymujący się katar,
• problemy z przerośniętymi migdałkami podniebiennymi,
• infantylny (niemowlęcy) sposób połykania,
• zbyt krótkie wędzidełko podjęzykowe,
• wczesna próchnica zębów mlecznych,
• wada zgryzu,
• niedosłuch,
• dostarczanie nieprawidłowych wzorców wymowy (zdziecinniałe mówienie, gwarowe naleciałości).

Jak wspierać rozwój mowy?

• wspólnie czytajmy, oglądajmy ilustracje z dziećmi.,
• codziennie wspólnie bawmy się,
• grajmy w gry planszowe, przedstawienia, teatrzyki,
• bawmy się w ogrywanie ról, 
• pozwólmy dzieciom uczestniczyć w codziennych zajęciach (np. gotowanie, sprzątanie). Opisujmy wszystkie czynności, które wykonujemy,
• zachęcajmy, by dziecko opowiadało nam swój dzień, swoje przeżycia,
• zadawajmy pytania – dając czas na odpowiedź (nie odpowiadajmy za dziecko),
• mówmy do dzieci w spokojnym tempie,bez nadmiernych zdrobnień, spieszczeń czy uproszczeń używanych przez dziecko,
• zwracajmy uwagę na ćwiczenia motoryki małej – sprawność rąk ma związek ze sprawnym artykułowaniem i mówieniem (lepienie, klejenie, nawlekanie koralików, budowanie z klocków, patyczków, zabawy paluszkowe),
• ćwiczmy z dzieckiem narządy mowy w formie zabawy.
• chwalmy dzieci, motywujmy i zachęcajmy je do mówienia, nie brońmy pokazywania palcem i gestykulowania.

Percepcja słuchowa
– znaczenie, rozwój w wieku przedszkolnym,
ćwiczenia doskonalące

     Słuch to jeden ze zmysłów, dzięki którym dziecko odkrywa i poznaje świat. Analizator słuchu zaczyna rozwijać się już od 12 tygodnia życia płodowego, a jego rozwój trwa aż do około 10 roku życia. Poprzez zmysł słuchu dziecko uczy się nabywania ojczystego języka ojczystego.

        Sama możliwość słyszenia (czyli sprawnie działający słuch fizyczny) nie gwarantuje, że dziecko będzie rozumiało dźwięki mowy. Umiejętność rozumienia dziecko nabywa, jeśli potrafi prawidłowo przetwarzać wrażenia słuchowe. Spostrzeganie słuchowe,  czyli percepcja słuchowa, jest jedną z podstawowych funkcji psychofizycznych, zaangażowanych w  prawidłowy rozwój mowy oraz czynność czytania i pisania.

Zatem oprócz prawidłowo działającego narządu słuchu, należy zwrócić uwagę na:

1. Słuch mowny(rozróżnianie i wyodrębnianie dźwięków mowy), w skład którego wchodzą: 

• słuch fonemowy( fonematyczny) – jest to zdolność różnicowania najmniejszych elementów mowy (fonemów), co oznacza, że dziecko może wyodrębnić z wypowiedzi drugiej osoby wyrazy, w wyrazach – sylaby, w sylabach – głoski, a także uchwycić kolejność głosek w wyrazie; prawidłowo wykształcony umożliwia wychwytywanie różnic między słowami podobnie brzmiącymi, ale mającymi inne znaczenie, np. domek– Tomek, 
• słuch fonetyczny – odróżnianie różnych cech głosek, dzięki czemu dziecko potrafi odróżnić poprawną i niepoprawną wymowę danej głoski,
• słuch prozodyczny – umiejętność różnicowania elementów prozodycznych wypowiedzi: akcentu, melodii, rytmu mowy, 
• analiza i synteza głoskowa i sylabowa – umiejętność świadomego wyodrębniania z wypowiedzi głosek i sylab z zachowaniem ich kolejności oraz scalanie głosek i sylab w całość; 

2. Pamięć słuchowąwypowiedzi, to pamięć wzorców słuchowych wyrazów tzn. pamięć ich długości (liczby sylab i głosek oraz ich kolejności w wyrazie). Jest to również zdolność zatrzymywania w pamięci ciągów wyrazów połączonych związkami logiczno-gramatycznymi (np. dni tygodnia, nazwy miesięcy po kolei, wiersze, piosenki itp.). która pozwala na przywoływanie wzorców słuchowych wyrazów, sylab i głosek, odpowiada ona również za zrozumienie sensu całości wypowiedzi, ponieważ wymaga to zapamiętania kilku, a czasem kilkunastu wyrazów, 
3. Semantyzację dźwięków mowy– umiejętność skojarzenia dźwięków z ich znaczeniem;
4. Kontrolę słuchową wypowiedzi .

Rozwój funkcji słuchowych

w poszczególnych okresach rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym:

3-latek:

• określa kierunek, z którego dochodzi dźwięk,
• identyfikuje dźwięki pochodzące z najbliższego otoczenia,
• łączy obrazki z prezentowanym dźwiękiem.

4-latek:

• wyklaskuje prosty rytm,
• umie odszukać i nazwać przedmioty wydające dźwięki,
• dokonuje podziału zadań na wyrazy,
• podejmuje próby dzielenia wyrazów a sylaby, wymienia wyrazy rozpoczynające się daną sylabą,

5-latek:

• powtarza prezentowane rytmy,
• odtwarza rytmy według podanego wzoru graficznego,
• tworzy schematy graficzne do prezentowanych rytmów,
• przelicza usłyszane dźwięki i odwzorowuje ich liczebność za pomocą drobnych przedmiotów:
• patyczków, klocków, kredek, itp.,
• potrafi wybrać spośród kilku przedmiotów 2 wydających taki sam dźwięk,
• dokonuje podziału zdania na wyrazy, porównuje długość zdań, przelicza liczbę wyrazów w zdaniu,
• dzieli wyrazy na sylaby, przelicza sylaby i porównuje długość wyrazów, wskazuje przedmioty
• zawierające w swojej nazwie określoną liczbę sylab,
• dokonuje syntezy sylabowej wyrazów,
• wyodrębnia głoski w wyrazach – rozpoznaje i nazywa głoski w nagłosie (na początku), wygłosie
• (na końcu) oraz w środku wyrazów o prostej budowie fonetycznej,
• potrafi wyodrębnić wyrazy różniące się jedną głoską, np. dom – tom, masa – kasa, noc – nos.

6-7-latek:

• dokonuje pełnej analizy i syntezy sylabowej i głoskowej,
• prawidłowo różnicuje głoski.

• odnajduje obrazki, których nazwy tworzą rymy

Objawy zaburzeń percepcji słuchowej występujące u dzieci w wieku przedszkolnym:

• trudności w rozumieniu trudniejszych instrukcji i poleceń słownych,
• trudności w zapamiętywaniu, powtarzaniu trudnych wyrazów i dłuższych zdań,
• ubogi zasób słów, występowanie agramatyzmów,
• występowanie trudności w tworzeniu zdań i dłuższych wypowiedzi,
• trudności w zapamiętywaniu ciągów słownych,
• opóźniony rozwój mowy,
• występowanie wad wymowy,
• trudności i nieprawidłowości w różnicowaniu dźwięków mowy,
• problemy podczas dokonywania analizy sylabowej i głoskowej wyrazów,
• trudności w syntetyzowaniu sylab i głosek w wyrazie,
• specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu, pojawiające się na dalszych etapach kształcenia.

ROZWÓJ MOTORYKI MAŁEJ A ROZWÓJ MOWY

Czyli w skrócie – co ma ręka do gadania J?

W naszym mózgu – pola ruchowe ręki zlokalizowane są blisko pól ruchowych mowy (odpowiadających m.in.  za  ruchy artykulacyjne), dlatego stymulując pracę rąk pośrednio stymulujemy także ośrodek mowy, pobudzając go do intensywnego działania, a tym samym do mówienia. Ponadto zmysł dotyku pozwala dziecku na poznawanie nowych bodźców i doświadczeń stymulujących jego rozwój, w tym także rozwój mowy.

ETAPY ROZWOJU MOTORYKI MAŁEJ:

DWULATEK POWINIEN:

• posługiwać się łyżką i widelcem (nieporadnie),
• wkładać klocki w otwór w desce,
• podejmować pierwsze próby samodzielnego mycia zębów,
• budować  wieżę z 2,4,6 klocków,
• pod koniec 2  r. ż. odkręcać pokrywki

TRZYLATEK POWINIEN:

• rysować pionową i poziomą linię prostą, krzyżyk oraz koło,
• budować wieżę z 8 klocków,
• posługiwać się łyżką, widelcem i kubkiem,
• samodzielnie wykonywać  podstawowe czynności higieniczne,
• wkładać klocki różnego kształtu do właściwych otworów,

CZTEROLATEK POWINIEN:

• odwzorować linię, kółko, kwadrat i krzyżyk,
• rysować po śladzie,
• zamalować powierzchnię kartki lub jej wyznaczony fragment.

PIĘCIO- I SZEŚCIOLATEK POWINIEN:

• wykonywać wszystkie czynności samoobsługowe,
• tworzyć rysunki tematyczne.
• ruchy dłoni powinny być precyzyjne.

JAK SPRAWDZIĆ, CZY DZIECKO MA TRUDNOŚCI W ZAKRESIE MOTORYKI MAŁEJ?

Dziecko, u którego występują trudności w zakresie motoryki małej najczęściej ma problemy
z wykonywaniem czynności samoobsługowych (ubieranie się, wiązanie butów, zapianie suwaka, zapinanie guzików), nie jest samodzielne podczas spożywania posiłków (nieporadnie posługuje się sztućcami). Często tez niechętnie wykonuje czynności takie jak: rysowanie, malowanie wycinanie pisanie. Niechętnie dotyka nowych, nieznanych faktur i przedmiotów. Ruchy ręki najczęściej są nieprecyzyjne, niezgrabne, za szybkie lub za wolne.

JAK ĆWICZYĆ MOTORYKĘ MAŁĄ W DOMU?

Przede wszystkim nie musza to być trudne i nudne ćwiczenia, a mogą być świetną zabawą! Niektóre z nich dziecko wykonuje, w zasadzie wcale o tym nie wiedząc – np. strzepywanie kropel wody z rąk, posługiwanie się sztućcami, mycie zębów……

PRZYKŁADOWE ĆWICZENIA:

1.  różnorodne działania plastyczne – malowanie, kolorowanie, rysowanie po śladzie, wycinanie, wydzieranie, wylepianie plasteliną, ciastoliną…
2. Segregowanie drobnych elementów – koralików, makaronu o różnym kształcie…
3. nawlekanie, przewlekanie, zawiązywanie sznureczków… .
4. Budowanie z klocków.
5. Gra na instrumentach.
6. Zabawy paluszkowe, zabawy pacynkami.
7. Poznawanie różnych faktur (miękkie, twarde, gładkie, chropowate, kłujące, ciepłe, zimne….), przesypywanie, przelewanie ….
8. Rozpoznawanie przedmiotów za pomocą wyłącznie dotyku(np. przedmioty ukryte w worku).

9.Tworzenie własnych mas plastycznych, np. z mąki ziemniaczanej i kolorowego żelu pod prysznic (z powodzeniem można wykorzystać później jako zapachową kulę do kąpieli).

………………………………….

Co dają nam ćwiczenia motoryki małej?

• wspomagają koncentrację, uwagę oraz skupienie,
• wspomagają umiejętności planowania ruchów, logicznego myślenia
• doskonalą właściwy chwyt pisarski oraz umiejętność posługiwania się nim (dostosowania siły nacisku do narzędzia i powierzchni)UWAGA! Etapy osiągania poszczególnych chwytów znajdują się na końcu artykułu (zdjęcie),
• rozwijają koordynację wzrokowo-ruchową oraz zależność oko-ręka,
• uwrażliwiają na estetykę rysunku oraz charakter pisma,
• rozwijają orientację w schemacie własnego ciała oraz przestrzeni,
• wpływają pozytywnie na rozwój słownictwa, narracji, pamięci,
• usprawniają pracę dłoni, palców, nadgarstka oraz postawy ciała,
• rozwijają umiejętność samokontroli, wykonywania poleceń, rozumienia instrukcji.

Właściwy oddech

W czasie mówienia powietrze wdychane jest głównie ustami a wydychane ustami lub nosem, w zależności od wypowiadanych dźwięków. Prawidłowy oddech podczas wypowiedzi to rytmiczny, szybki wdech, wykonany bez podnoszenia ramion, oraz powolny, długi wydech, podczas którego odbywa się wypowiedź.

Problemy z oddychaniem

Dzieci w wieku przedszkolnym często oddychają tak zwanym płytkim torem piersiowym. Takie oddychanie, nazywane także szczytowym lub obojczykowo-żebrowym, charakteryzuje się tym, że w czasie wdechu poszerzają się głównie górne obszary klatki piersiowej, następuje uniesienie ramion i łopatek, zaś w dalszej fazie następuje podciągnięcie brzucha. Ten typ oddechu umożliwia tylko częściowe napełnianie płuc powietrzem i jest to oddech wadliwy.

Drugim bardzo niekorzystnym (niestety często bagatelizowanym) problemem, związanym z oddychaniem dziecka, jest nawykowe oddychanie przez usta. Zarówno w dzień jak i podczas snu dziecko powinno oddychać nosem. Taki tor oddechowy zapewnia właściwy rozwój aparatu artykulacyjnego.

Nieprawidłowe oddychanie przez usta ma poważne konsekwencje, wpływające silnie na rozwój naszych pociech. Najważniejsze z nich to:

• niedostateczne dotlenienie układu nerwowego, co powoduje zaburzenia koncentracji uwagi, zwiększoną męczliwość, a tym samym trudności w nauce;
• zaburzenia gospodarowania powietrzem:oddychanie przez usta skutkuje krótką fazą wdechową i wydechową, ograniczoną pracą i niską sprawnością przepony – dziecko mówi szybko, często dobierając powietrze w czasie wypowiedzi, niezgodnie z pauzą logiczną. Taki sposób mówienia może być jednym z czynników utrwalających niepłynność mowy;
• powstanie i utrwalanie wad wymowy:dzieci oddychające przez usta nabierają zwyczaju umieszczanie języka między zębami, co sprzyja kształtowaniu się patologicznych sposobów połykania; w efekcie końcowym powoduje to powstawanie lub utrwalanie wady wymowy.

Dziecko 3-letnie z międzyzębową realizacją głosek bezwzględnie powinno być pod opieka logopedy;

• infekcje górnych dróg oddechowych:oddychanie przez usta sprzyja infekowaniu tylnej ściany gardła oraz górnych dróg oddechowych;
• kształtowanie się wad postawy: skutkiem nieprawidłowego oddychania jest eliminacja udziału mięśni klatki piersiowej; wyłączenie z pracy określonej grupy mięśni powoduje pozorne zapadnięcie mostka z powodu przemieszczania się barków do przodu, pogłębienia dołków nadobojczykowych i charakterystycznego odstawania dolnych kątów łopatek na plecach; prowadzi to do hiperlordozy odcinka lędźwiowego i szyjnego;
• hipotonia mięśnia okrężnego warg, niewydolność warg, wiotkość mięśni policzkowych:wargi są stale rozchylone, górna warga często jest lekko uniesiona; wiotkość warg powoduje trudności ze sprawnym jedzeniem, widoczne już w czasie nauki jedzenia z łyżeczki; innym problemem jest utrudnione dmuchanie, które często skutkuje niemożnością oczyszczenia, wydmuchania nosa;
• jedną z ważniejszych konsekwencji nieprawidłowego oddychania jestobniżone napięcie i wiotkość mięśni żwaczy, które odpowiadają za odruch żucia – dzieci oddychające przez usta szybko wykazują wyraźną niechęć do intensywnej pracy żuchwy przy żuciu.

Celem naszych ćwiczeń oddechowych będzie:

• poszerzenie pojemności płuc,
• wzmocnienie mięśni biorących udział w oddychaniu,
• wyrobienie prawidłowego toru oddechowego,
• odróżnienie fazy wdechu i wydechu,
• wyrobienie umiejętności szybkiego, pełnego wdechu i wydłużonej fazy wydechowej,
• dostosowanie długości wydechu do czasu trwania wypowiedzi,
• zsynchronizowanie pauz oddechowych z treścią wypowiedzi.

Pamiętajmy, że ćwiczenia oddechowe wykonujemy:

• w przewietrzonym pomieszczeniu,
• przed jedzeniem lub 2–3 godziny po posiłku,
• systematycznie 2–3 razy dziennie przez kilka minut.

Należy też pamiętać, że:

• przedłużanie wydechu nie może być zbyt długie, gdyż może opróżnić płuca z tzw. „powietrza zapasowego”,
• każde dziecko ma własny, indywidualny rytm oddechu, inną pojemność płuc – dlatego każde dziecko wykonuje ćwiczenia zgodnie ze swoimi możliwościami,
• dziecko nie wykona ćwiczeń, gdy ma katar, przerost trzeciego migdałka lub krzywą przegrodę nosa,
• ćwiczenia należy wykonywać w różnych pozycjach ciała, np. pozycji leżącej, siedzącej czy stojącej, dlatego najłatwiej wpleść je w zabawy ruchowe,
• należy pamiętać, aby w czasie ćwiczeń mięśnie szyi, rąk i tułowia były rozluźnione, a postawa ciała swobodna (w zabawach ruchowych łatwiej to skontrolować),
• ćwiczenia oddechowe prowadzone z małymi dziećmi powinny być dostosowane do możliwości dziecka, a więc wymagają formy zabawy.

Jak się bawić z dzieckiem w „oddychanie”?

Zestaw ćwiczeń usprawniających prawidłowy oddech (i nie tylko):

• “Detektyw zapachów”:Idąc na spacer czy wracając z przedszkola poprośmy dziecko o określenie, jakie zapachy wyczuwa i wymyślenie, co mogłoby być ich źródłem, gdybyśmy w danej chwili znajdowali się w czarodziejskiej krainie. Nie oceniajmy pomysłów naszych dzieci. Pozwólmy im puścić wodze fantazji! Jedyne, na co powinniśmy zwracać uwagę w tej zabawie, to w jaki sposób nasi mali twórcy oddychają. W tej zabawie stymulujemy nie tylko oddech, ale i kreatywność!
• Dmuchanie na wiatraczki, które dziecko samodzielnie bądź z naszą pomocą wykonało z kolorowej gazety. W tym ćwiczeniu pamiętajmy o kontroli fazy wdechowej: wdech powinien być wzięty miarowo i spokojnie. Początkowo będzie to wdech raczej płytki. Spróbujmy także sami wykonać to ćwiczenie – okaże się, że wcale nie jest takie proste!
• Dmuchanie do celu, np. papierowych lub zrobionych z włóczki czy folii aluminiowej zabawek czy postaci z bajek, które czytaliśmy wspólnie z dzieckiem. Puśćmy wodze fantazji i twórzmy za każdym razem inną historię do ćwiczeń.
• Dmuchanie na zabawki pływające po wodzie w czasie kąpieli(wykonane samodzielnie, np. z nakrętek). Tutaj także możemy rozbudzać kreatywność dzieci, nie tylko w czasie tworzenia zabawek, ale już w trakcie samych ćwiczeń – na przykład prosząc dziecko o dokończenie zdań: ten statek płynie do…, załoga tego statku to…, która wyruszyła na…
• Zdmuchiwanie kropli deszczu, piórek, listków w czasie spacerów.
• Zdmuchiwanie chrupek, piłeczek, kawałków waty na gładkiej powierzchni, a następnie na powierzchni szorstkiej i nierównej – np. na pogniecionej przez dziecko gazecie.
• Zabawa z muchomorem i biedronką– kolorowy grzybek/biedronka, zrobione wspólnie z surowców wtórnych, służą do ćwiczeń w układaniu kropek na powierzchni muchomora/biedronki za pomocą rurki. To doskonałe ćwiczenie dla warg i regulujące fazę wydechu.
• Zabawa z chmurką– papierowa chmurka z zawieszonymi na nitkach kawałkami watek – płatków śniegu służy do ćwiczeń dmuchania. Także w tym ćwiczeniu można użyć rurki do napojów.
• Zabawa w wyścigi samochodowe:zróbmy tor do wyścigów i samochodziki. Zabawka może służyć do ćwiczeń w dmuchaniu oraz ćwiczeń w zakresie orientacji przestrzennej przy zabawach w garażowanie.

Ćwiczenia oddechowe dobrze jest również łączyć z ruchami rąk i tułowia:

• wdech z jednoczesnym szybkim wzniesieniem rąk do boku, a wydech z powolnym przesuwaniem rak do przodu, aż do zupełnego ich złączenia;
• wdech z jednoczesnym wzniesieniem rąk bokiem do góry, wydech z powolnym ich opuszczaniem, któremu towarzyszy powolny wydech;
• szybki wdech z jednoczesnym skrętem tułowia w bok, w czasie powolnego wydechu następuje powrót do normalnej pozycji.

Ćwiczenia oddechowe są bardzo istotnym elementem terapii logopedycznej i naszych działań stymulujących rozwój naszych pociech. 

Pamiętajmy jednak, że najlepszą stymulacją rozwoju mowy jest uważna rozmowa z dzieckiem. Rozmawiajmy z dziećmi jak najwięcej, koncentrując się na rozmowie i uważnie słuchając naszych rozmówców. W ten sposób dajemy naszym dzieciom odczuć, że są najważniejszymi osobami w naszym – rodziców – życiu.

ĆWICZENIA USPRAWNIAJĄCE PERCEPCJĘ SŁUCHOWĄ

Propozycja ćwiczeń dla dzieci młodszych (3-5 letnich)

I – Kształcenie wrażliwości słuchowej i różnicowanie dźwięków z otoczenia

1. Wysłuchiwanie i różnicowanie dźwięków dochodzących z najbliższego otoczenia i ich lokalizacja (szmery, szelesty, stuknięcia, odgłosy kroków, pojazdów, dźwięków powstałych przy pracy różnych maszyn, dźwięków charakterystycznych dla różnych przedmiotów).

Zamknij oczy i powiedz co słyszysz? (np. szelest papieru, brzęk kluczy, przelewanie wody itp.)

2. Różnicowanie i rozpoznawanie głosów przyrody (zwierząt, ptaków, zjawisk atmosferycznych) w naturalnym środowisku lub z odtworzenia.
3. Rozpoznawanie i różnicowanie dźwięków wydawanych przez różne instrumenty (perkusyjne i inne),
4. Rozpoznawanie rejestru dźwięków: wysoko – nisko.
5. Rozpoznawanie barwy dźwięków (instrumentów; osób po głosie np. mamy, taty, babci itp.).

II – Ćwiczenia rytmiczne

1. Ćwiczenia w rozpoznawaniu melodii piosenek po zaśpiewanym fragmencie (lub z płyty) i wyklaskaniu rytmów piosenek.
2. Słuchowa analiza podanego rytmu i ruchowe jego odtwarzanie poprzez wyklaskiwanie, wystukiwanie, wytupywanie itp.
3. Odtwarzanie przestrzenne układów rytmicznych poprzez układanie klocków, rysowanie kropek. Rodzic wystukuje rytm, dziecko układa np. klocki, z uwzględnieniem ilości uderzeń i odległości czasowych między nimi.
4. Odtwarzanie rytmiczne układów przestrzennych – na podstawie układu np. klocków, dziecko wystukuje lub wyklaskuje rytm.
5. Rozpoznawanie układów przestrzennych lub rytmicznych – zgadywanie, który spośród kilku układów na planszy został wystukanylub który z wystukanych odpowiada z układowi na planszy (lub z klocków)

III – Różnicowanie dźwięków mowy

1. Ćwiczenia rytmiczne – wypowiadanie rytmiczne treści krótkich wierszyków np. z wyklaskiwaniem.
2. Łączenie sylab w proste wyrazy.

Jakie słowo słyszysz: wo-da, O-la, ma-ma.

3. Zabawa w kończenie słów np. lo-, dziecko kończy wymawiając –dy (lody), bu (ty), sa (mochód), itp.
4. Wymyśl rymujące się wyrazy, np. słoń – koń, miasto – ciasto, wanna – panna itp.
5. Posłuchaj wesołych rymowanek. Uzupełnij brakujące rymy.

Lata mucha koło … (ucha)

Lata osa koło … (nosa)

Mały kotek wszedł na … (płotek)

6. Powtarzanie ciągów słownych np. pór roku (wiosna, lato, jesień, zima), dni tygodnia, nazw pewnych zbiorów przedmiotów ( np. czapka, szalik, buty; łyżka, nóż, widelec) powtarzanie cyfr.
7. Nauka na pamięć wierszy, piosenek i rymowanek.
8. Wyszukiwanie wyrazów zaczynających się na daną głoskę, np.:

– Wyszukaj jak najwięcej obrazków zaczynających się na głoskę „t”.

– Rozejrzyj się wokół siebie i powiedz kilka nazw przedmiotów zaczynających się na głoskę „k” itp.

9. Wyodrębnianie pierwszej głoski w wyrazach (nazwach obrazków) np. Jaką głoskę słyszysz na początku

wyrazu: kot, but, las, oko, ucho itp. (wyrazy proste i krótkie).

10. Różnicowanie słów podobnie brzmiących. Dziecko pokazuje obrazek po usłyszeniu jego nazwy,
11. domek – Tomek,

pokaż gdzie jest domek?

półka – bułka

Pokaż, gdzie jest półka?

Inne pary wyrazów: czapka – żabka, piórko – biurko, kury – góry, koza – kosa, budzik – bucik, tacka –taczka, kot – koc, nos – noc, kura – kula, murek – nurek, pies – piec, łyżka – łóżka, leki – loki, teczka –beczka, fale – szale, nosze – noże.

Propozycja ćwiczeń dla dzieci  6-7 letnich:

Dla starszych dzieci, oprócz powyższych ćwiczeń, ważne są również ćwiczenia słuchu fonematycznego oraz analizy i syntezy sylabowej i głoskowej. Mają one podstawowe znaczenie w przygotowaniu dziecka do nauki czytania i pisania.

Ćwiczenia słuchu fonematycznego oraz analizy i syntezy sylabowej i głoskowej:

1. Różnicowanie słów o podobnym brzmieniu – dziecko wskazuje obrazki po usłyszeniu nazw.
2. Różnicowanie takich samych sylab w szeregu różnych lub o podobnym brzmieniu np. pa, ga, da –dziecko sygnalizuje klaśnięciem moment usłyszenia żądanej sylaby pa, ga, pa, da, ga, pa, da.
3. Powtarzanie par słów opozycyjnych typu: bary – pary, bąk – pąk, dam – tam, gapa – kapa, fala – Wala,

sen – sień, żal – szal, bal – pal, data – tata.

4. Rozpoznawanie określonego wyrazu w szeregu wyrazów o podobnym brzmieniu. Gdy dziecko usłyszy wyraz podany przez rodzica, np. klaśnie w ręce.

nos, los, kos, nos, sos, włos, odgłos, nos.

5. Układanie zdań i rozdzielanie ich na wyrazy. Dziecko układa zdanie do obrazka. Liczy ile jest w nim wyrazów, jaki wyraz jest pierwszy, jaki jest ostatni. Układ wyrazów w zdaniu może być przedstawiony np. na klockach. Dziecko może ciąć pasek papieru na tyle części ile jest wyrazów w zdaniu.
6. Rozwijanie zdań i porównywanie liczby wyrazów w zdaniach.

Wypowiadamy krótkie zdanie np. Chłopiec czyta. Prosimy, aby dziecko rozwinęło zdanie. Za każdym razem układamy szeregi klocków w różnych kolorach jeden po drugim i porównujemy ich ilość.

7. Dzielenie wyrazów na sylaby, liczenie ilości sylab z równoczesnym wystukiwaniem rytmu wymawianych sylab.
8. Tworzenie wyrazów zaczynających się na określoną sylabę: wo – woda, bu – buty, sa – sanki.
9. Wyodrębnianie sylab na początku, na końcu oraz w środku słowa.
10. Dopowiadanie sylab jako uzupełnienie wyrazów. Podajemy pierwszą sylabę, np. ko i eksponujemy obrazek (kotek), dziecko dopowiada brakującą część wyrazu.
11. Wymawianie określonej sylaby w wyrazie np. parasol, jaka jest trzecia sylaba? – sol.
12. Rozpoznawanie w wyrazie określonej sylaby i ustalenie miejsca jej położenia (na początku, na końcu, w środku). Do ćwiczenia potrzebny jest zestaw obrazków, których nazwy zawierają określoną sylabęróżnie usytuowaną np. koszy, jajko, czekolada.
13. Synteza sylab podanych ze słuchu, np. o-wo-ce.
14. Rozpoznawanie i wyodrębnianie głosek (samogłosek i spółgłosek) w różnych miejscach wyrazu
15. a) rozpoznawanie i wyodrębnianie samogłosek na początku wyrazu: np. jaką głoskę słyszysz na początku wyrazu: aparat, osa, ucho, ekran, igła.
16. b) rozpoznawanie i wyodrębnianie samogłosek na końcu wyrazu, np. jaką głoskę słyszysz na końcu wyrazu: woda, okno, ule,
17. c) rozpoznawanie i wyodrębnianie samogłosek w środku wyrazu np. gdzie słyszysz głoskę a, o, e, u? las, nos, lek, lupa
18. d) rozpoznawanie I wyodrębnianie spółgłosek na początku wyrazu (bez grup spółgłoskowych), np. buty, lody, dom, kot
19. e) rozpoznawanie i wyodrębnianie spółgłosek na końcu wyrazu np. nos, lok, but.
20. f) rozpoznawanie i wyodrębnianie spółgłosek w środku wyrazu np. gdzie słyszysz głoskę k, np. makaron.
21. Rozpoznawanie określonej głoski na początku wyrazów (nazw obrazków) – pokaż obrazek, w którego nazwie słyszysz na początku głoskę np. „l”.
22. Rozpoznawanie obrazków na podstawie pierwszych głosek ich nazw – pokaż obrazek, którego nazwa zaczyna się np. na „b”.
23. Dobieranie par obrazków, których nazwy rozpoczynają się taką samą głoską. Dziecko podaje pierwszą głoskę nazwy obrazka i wyszukuje obrazek, którego nazwa rozpoczyna się taką samą głoską, np. pas, parasol.
24. Tworzenie wyrazów rozpoczynających się od danej głoski i kończących się na określoną głoskę.
25. Analiza głoskowa wyrazów, budowanie modelu wyrazu z kolorowych nakrywek (czerwone to samogłoski, niebieskie – spółgłoski). Liczenie głosek w wyrazach.

Np. wymień jakie głoski po kolei słyszysz w wyrazie osa (o-s-a). Dziecko buduje z nakrywek model wyrazu.

20. Synteza głosek ze słuchu.

Jaki wyraz usłyszałeś? np. u-l-e, m-o-t-y-l, d-o-m-e-k.

21. Domino obrazkowo- głoskowe- wyszukiwanie ciągu obrazków tak, aby ostatnia głoska wyrazu była początkową głoską następnego, np. nos – sok – kot – tor – rak – itd.

Dodatkowo, w pracy  z dzieckiem pomocne mogą być poniższe  gry dydaktyczne:

• „Głoski do zabawy”
  „Sylaby do zabawy”
• „Memo dźwiękowe”
• „Skojarzenia”
• „Sylaby w dominie”
• „Literki do zabawy”
• „Rymowanki”
• „Zagadki słuchowe”
• „Opowiem Ci mamo”

CZY MAŁE DZIECI MOGĄ BAWIĆ SIĘ SMARTFONEM

Ludzki mózg jest bardzo plastyczny, a to, co się z nim dzieje w pierwszych latach życia, to jakiś totalny kosmos. Nauka odbywa się głównie przez obserwację. Dziecko musi nauczyć się mnóstwa rzeczy: nauczyć się mówić, ale także umieć powiązać szum samolotu z tym, że trzeba podnieść głowę, aby go zobaczyć. Zrozumieć, że gdy buduje wieżę, to trzeba uważnie stawiać na sobie klocki, bo inaczej runą i narobią hałasu, może nawet je uderzą i wtedy poczuje ból. Wzrok cały czas przenosi się z przedmiotów, które są blisko, na dal. Z widzenia wąskokątnego, gdy dziecko skupione jest na przedmiocie trzymanym w ręce, na widzenie szerokokątne, gdy rozgląda się i obserwuje także tzw. kątem oka. Mimo niebywałego postępu, jaki ludzki mózg czyni w okresie niemowlęctwa i wczesnego dzieciństwa, badania nad nim dowiodły, że w tym czasie absolutnie nie jest on w stanie przetwarzać przekazu z urządzeń ekranowych w zdrowy dla siebie sposób. To znaczy, że dzieciom do drugiego, a nawet według niektórych źródeł do trzeciego roku życia smartfon i tablet nie tylko nie pomagają w rozwoju, ale wręcz ten rozwój mogą poważnie zaburzyć. Także dlatego, że najważniejszym elementem w nauce życia jest dla dziecka bezpośredni kontakt z drugim człowiekiem i relacja.

Zalecenia na ten temat korzystania przez dzieci z urządzeń ekranowych

wg Światowej Organizacji Zdrowia

• do 2 roku życia dziecko nie powinno bawić się smartfonem ani korzystać z innych urządzeń ekranowych

• powyżej 2 roku życia dziecko może korzystać z ekranów przez 15 minut dziennie,
• przedszkolaki mogą mieć wydłużony czas ekranowy do 30 minut dziennie,
• dzieci w wieku wczesnoszkolnym powinny spędzać przed ekranami maksymalnie 2 godziny dziennie.

wg Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej:

• do 2 roku życia dziecko nie powinno bawić się smartfonem ani korzystać z innych urządzeń ekranowych

• dzieciom w wieku 2-6 lat maksymalnie 20 minut dziennie kontaktu z ekranem, ale bez dostępu do gier,
• dostęp do gier dopiero od 6 roku życia,
• dzieciom w wieku 6-12 lat maksymalnie 2 godziny dziennie przed ekranem,
• nastolatkom powyżej 13 roku życia 2-3 godziny dziennie z urządzeniami ekranowymi.

CO MOŻE NIEPOKOIĆ I WYMAGA KONSULTACJI LOGOPEDYCZNEJ (LUB INNEJ) U DZIECKA TRZYLENIEGO

Jeśli dziecko :

-nie mówi i nie interesuje się mową,

-posługuje się „swoistą mową dziecięca”- niezrozumiałą dla otoczenia

-wsuwa język między zęby

-nie wypowiada głosek, adekwatnie do wieku (samogłoski, t, d, n, p, b, m, f, w, k, g, h, l, ł, j, ś, ć, ź, dż), lub zamienia je na inne

-nie buduje zdań 3-4 wyrazowych

-nawykowo oddycha przez usta

-ma częste infekcje górnych dróg oddechowych, zapalenia uszu

-nie utrzymuje kontaktu wzrokowego, lub słaby

-nie wskazuje palcem

-masz wątpliwości, czy słyszy

-wydaję się nie rozumieć poleceń i pytań

-narządy artykulacyjne wykazują małą sprawność

-ślini się

-mówi zbyt szybko, zbyt wolno, zacina się

SEPLENIENIE MIĘDZYZĘBOWE, czyli wsuwanie języka między zęby podczas mówienia jest WADĄ WYMOWY, na każdym etapie rozwojowym. Z TEGO SIĘ NIE WYRASTA

KOCHANA MAMO, KOCHANY TATO! Jeśli chcesz zadbać o prawidłowy rozwój mowy:

-nie „sadzaj mnie” przed ekranami, chcę z Tobą spędzać czas

-rozmawiaj ze mną

-otaczaj mnie prawidłową, wyraźną mową- to z Ciebie biorę przykład

-kiedy do mnie mówisz dbaj, bym dobrze widział Twoją twarz, dzięki temu mogę obserwować w jaki sposób to robisz

-dbaj o to, w jaki sposób oddycham-jeśli ustami, jeśli śpię z otwartą buzią-skonsultuj się z lekarzem

-pomóż mi powyżej 1 r ż rozstać się w łagodny sposób z butelką, „kubkiem niekapkiem”, smoczkiem czy ssaniem kciuka. Są to przyczyny wadliwego zgryzu, nieprawidłowego połykania i problemów logopedycznych

-dbaj o moją dietę- nie karm mnie papkami, daj mi możliwość chrupania i gryzienia- to potrzebne moim narządom mowy do prawidłowego rozwoju

-czytaj mi książki, śpiewaj ze mną piosenki, mów wierszyki,

-baw się ze mną plasteliną, ciastem, masą solną , w zabawy paluszkowe, masażyki, zabawy grafomotoryczne- to ćwiczenia motoryki małej, a ośrodki odpowiedzialne za ruchy ręki znajdują się w bliskiej lokalizacji z ośrodkami zawiadującymi ruchami artykulacyjnymi

-opowiadaj mi bajki

-omawiaj ze mną filmy, które razem oglądaliśmy, abym uczył się mówić zdaniami

-chodź ze mną na plac zabaw, graj w piłkę, podskakuj, wspólnie wykonujmy czynności domowe -ścieranie kurzu, zamiatanie podłogi, ćwiczenia z przekraczaniem linii środka.

Ruchy całego ciała są powiązane z rozwojem mowy. Naprzemienne ruchy rąk i nóg stymulują obszary mózgu odpowiedzialne za mowę

-rozwiązuj ze mną zagadki, sortuj zabawki, dopasowuj, układaj puzzle, układaj wzory, naśladuj ruchy do piosenek, itp. – to zabawy rozwijające myślenie lewopółkulowe ,które przekładają się na rozwój i jakość mówienia. Dodatkowo uczą nabywania reguł, stosowania ich, odnajdywania stosunków między elementami, pozwalają lepiej rozumieć polecenia, ćwiczą koncentrację

-nie wymagaj, bym zbyt wcześnie wymawiał poszczególne głoski-może to przyczynić się do nieprawidłowych nawyków artykulacyjnych, które trudno będzie potem usunąć

DOCENIAJ MÓJ WYSIŁEK, WSPIERAJ MNIE I CHWAL ZA KAŻDY PRZEJAW WERBALNEJ AKTYWNOŚCI, DZIĘKI TEMU BUDUJĘ SAMOOCENĘ I ZDOBYWAM MOTYWACJĘ DO PRACY

Korzyści picia z otwartego kubka:

• Rozwój mięśni jamy ustnej:Wymaga pracy języka, warg i policzków, co jest podobne do jedzenia i mówienia.
• Prawidłowe połykanie:Uczy dawkować płyn i kontrolować jego przepływ, eliminując niemowlęcy sposób połykania.
• Zapobieganie problemom logopedycznym:Zmniejsza ryzyko wad zgryzu i zaburzeń mowy (seplenienie, opóźnienia).
• Wsparcie rozwoju motoryki:Ćwiczy chwyt, precyzję i koordynację ręka-usta.
• Samodzielność:Rozwija zdolności manualne i poczucie niezależności dziecka.
• Zdrowie zębów:Płyn ma krótszy kontakt z zębami, co jest korzystniejsze dla szkliwa. 

Dlaczego kubki niekapki są gorsze?

• Rozleniwiają mięsień okrężny ust, utrwalając ssanie zamiast picia łykami.
• Mogą prowadzić do nieprawidłowego ułożenia języka, napierania na zęby i wad zgryzu.